ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ಅವರು 1928 ರಲ್ಲಿ ‘ರಾಮನ್ ಎಫೆಕ್ಟ್’ (ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ) ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿ 28 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಚದುರುವಿಕೆಯ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ 1930 ರಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.
ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್ ಅವರ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ದಿನದಂದು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ.
ರಾಮನ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ (ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ) ಎಂದರೇನು?
ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಅಣುಗಳಿಂದ ವಿಚಲನೆಗೊಂಡಾಗ (deflected) ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ (wavelength) ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ‘ರಾಮನ್ ಎಫೆಕ್ಟ್’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಧೂಳುರಹಿತ, ಪಾರದರ್ಶಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತದ ಮಾದರಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದಾಗ, ಚದುರಿದ ಬೆಳಕಿನ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವು ಬದಲಾಗದ ತರಂಗಾಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವು ಮೂಲ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ತರಂಗಾಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮದ ಫಲವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ದಿನದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 1986 ರಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 28 ಅನ್ನು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ದಿನ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಲು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಶಾಲೆ-ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ದಿನದ 2026ರ ವಿಷಯ (Theme)
ಈ ವರ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ದಿನಾಚರಣೆಯ ವಿಷಯ: “ವಿಕಸಿತ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು” (Women In Science Catalysing Viksit Bharat).
ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯು (DST) ನವದೆಹಲಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಭವನದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯಕಾರರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಈ ವಿಷಯವು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.
ಪುಣೆಯ ಐಐಎಸ್ಇಆರ್ (IISER Pune) ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳು, ರಸಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ‘ರಾಮನ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ’ (RRI) ಇಂದು ‘ಮುಕ್ತ ದಿನ’ (Open Day) ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದೆ.
ರಾಮನ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಸಂಶೋಧನೆಯ 98ನೇ ವರ್ಷದ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವ ಜಿತೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಶುಕ್ರವಾರ (ಫೆಬ್ರವರಿ 27) ನವದೆಹಲಿಯ INSA ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸಭೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಸಂಶೋಧನೆ, ನಾಯಕತ್ವದ ಹುದ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ ಆಧಾರಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿದರು. ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನ ರಂಗದ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ನೀತಿ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬದ್ಧತೆ ಎರಡೂ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು.
ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ‘ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ವ್ಯಾಲಿ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್’ ಮತ್ತು ‘ANRF-ವೆಂಚರ್ ಸೆಂಟರ್ ಔಟ್ರೀಚ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್’ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ‘ಇಂಡಿಜಿನಸ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಪುಸ್ತಕದೊಂದಿಗೆ ‘ಮಿಷನ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ವರದಿಯನ್ನು ಸಹ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
