ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿಯುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದುರ್ಬಲ ಜೀವಿಗಳು ವಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ‘ನಕಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳ’ (Eyespots) ಪ್ರದರ್ಶನ. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡುಮಾಡಿ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ತಂತ್ರ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಪತಂಗಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡದಾದ, ಕಣ್ಣಿನಂತಹ ಗುರುತುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಇವುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಬಂದಾಗ, ಚಿಟ್ಟೆ ತನ್ನ ರೆಕ್ಕೆ ಬಿಚ್ಚಿದ ಕೂಡಲೇ ಅಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಹಕ್ಕಿಯು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಇರುವುದು ಸಣ್ಣ ಚಿಟ್ಟೆಯಲ್ಲ, ಯಾವುದೋ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂದು ಹೆದರಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳು ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಬಾಲದ ಹತ್ತಿರ) ಕಣ್ಣಿನಂತಹ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಶತ್ರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇದನ್ನು ನಿಜವಾದ ಕಣ್ಣು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಗೊಂದಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ತಲೆ ಇರುವ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಯು ವೇಗವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಬ್ರೆಜಿಲ್ನ ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಕಪ್ಪೆಗಳು ತಮ್ಮ ಬೆನ್ನಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೀಕರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಕಣ್ಣಿನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಾವಿನಂತಹ ಶತ್ರುಗಳು ಬಂದಾಗ ಇವು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿ, ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆನ್ನನ್ನೇ ಮುಖದಂತೆ ತೋರಿಸಿ ಬೆದರಿಸುತ್ತವೆ.
ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ‘ನಕಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳು’ ಕೇವಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಬೆದರಿಸಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಕೂಡ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ನವಿಲುಗಳ ಪುಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಣ್ಣಿನಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸ ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ‘ಆಟೋಮಿಮಿಕ್ರಿ’ (Automimicry) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
