ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ನ ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ರಚನೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮೊಘಲರ ಕೆತ್ತನೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಥವಾ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಂತೆ ಕಾಣದ ಈ ರಚನೆಗಳು, ಸರಳ ಹಾಗೂ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕಿಂತ ಆಧುನಿಕ ‘ಬೌಹೌಸ್’ (Bauhaus) ಶೈಲಿಯ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಈ ಕಲ್ಲಿನ ರಚನೆಗಳ ಮುಂದೆ ಹೊಸದೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಧರಣಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
CJP ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಯಾಕೆ?
ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಯ (CJP) ಸ್ಥಾಪಕ ಅಭಿಜಿತ್ ದಿಪ್ಕೆ ಅವರು ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತ ಧರಣಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ NEET-UG ಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು CBSE OSM ವಿವಾದ) ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದೇಕೆ?
1993ರಿಂದ ದೆಹಲಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ತಾಣವಾಗಿ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಇಂಡಿಯಾ ಗೇಟ್ ಬಳಿಯ ಬೋಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ, 1988ರ ರೈತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ದೆಹಲಿಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ವಲಯವನ್ನು ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ರಸ್ತೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು.
ಇದು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸದೆ ಪೊಲೀಸರು ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲರು.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೋರಾಟಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ:
2011ರ ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನ: ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ನಿರ್ಭಯಾ ಪ್ರಕರಣ: 2012-13ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು.
ಇತರ ಚಳವಳಿಗಳು: ರೋಹಿತ್ ವೇಮುಲ ಪ್ರಕರಣ (2016), ‘ನಾಟ್ ಇನ್ ಮೈ ನೇಮ್’ ಅಭಿಯಾನ, ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರೈತರ ಹೋರಾಟ, ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸೈನಿಕರ ‘ಒನ್ ರ್ಯಾಂಕ್ ಒನ್ ಪೆನ್ಷನ್’ (OROP) ಬೇಡಿಕೆಯ ಚಳವಳಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ. 2019-20ರ ಸಿಎಎ (CAA) ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು 2023ರ ಕುಸ್ತಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟಕ್ಕೂ ಈ ತಾಣವೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ನ ಅಸಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ:
ಇದು ಮೂಲತಃ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅಂಬೇರ್ನ ರಜಪೂತ ದೊರೆ ಮಹಾರಾಜ ಸವಾಯಿ ಜೈ ಸಿಂಗ್ II ಅವರು 1724ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಐದು ಸ್ಮಾರಕ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲನೆಯದು.
ಇದರ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು ‘ಜಂತ್ರ’ (Jantra) – ಅಂದರೆ ಖಗೋಳ ಉಪಕರಣಗಳು ಅಥವಾ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳೆಂದು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿನ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು, ಸಮಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕೋಟೆ, ಅರಮನೆ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ (UNESCO) ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.
