ಭಾರತದ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡರೂ, ವಾಸ್ತವದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕೊರತೆಯು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವಂತಿದೆ. ನೀತಿ ಆಯೋಗವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ “ಸ್ಕೂಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ” (School Education System In India) ಎಂಬ ಸಮಗ್ರ ವರದಿಯು ದೇಶದ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳ ನೈಜ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ವರದಿಯು ಕೇವಲ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ದೇಶದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ.
ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಗಂಭೀರ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಮಸ್ಯೆ
ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 55 ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 91.9 ರಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇಂದಿಗೂ ದೇಶದ 1.19 ಲಕ್ಷ ಶಾಲೆಗಳು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕಲಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶಾಲೆಗಳು ಕತ್ತಲಲ್ಲಿರುವುದು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದೊಡ್ಡ ವೈಫಲ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಸುಮಾರು 14,505 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕೈ ತೊಳೆಯುವ (Handwash) ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 59,829 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಹಂತದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 51.7 ರಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಇರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಅಂದರೆ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಶೌಚಾಲಯದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ
ವರದಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕಳವಳಕಾರಿ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಶೌಚಾಲಯಗಳ ಕೊರತೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ 98,592 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಳಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೌಚಾಲಯಗಳಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟು 61,540 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶೌಚಾಲಯಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಹದಿಹರೆಯಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಬರಲು ಹಿಂಜರಿಯಲು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಬಿಡಲು (Drop-out) ಈ ಶೌಚಾಲಯದ ಕೊರತೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಬೆಟ್ಟು ಮಾಡಿದೆ.
ಏಕೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆಯ ಸವಾಲು
ಶಿಕ್ಷಕರ ಲಭ್ಯತೆಯು ಯಾವುದೇ ಶಾಲೆಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1,04,125 ಶಾಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರೇ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ (Single Teacher Schools) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 89 ರಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಒಬ್ಬರೇ ಶಿಕ್ಷಕರು ಒಂದನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ಐದನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇರುವುದು ಕಲಿಕೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಶಿಕ್ಷಕರ ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ:
ಬಿಹಾರ: 2,08,784 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಕರ ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ ಇವೆ.
ಜಾರ್ಖಂಡ್: 80,341 ಶಿಕ್ಷಕರ ಹುದ್ದೆಗಳು ಭರ್ತಿಯಾಗಬೇಕಿದೆ.
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ: 47,122 ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ ಇವೆ.
ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅನುಪಾತವು (Pupil-Teacher Ratio) ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ. ಜಾರ್ಖಂಡ್ನ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅನುಪಾತವು 47:1 ರಷ್ಟಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಉತ್ತಮ ಕಲಿಕೆಗೆ ಈ ಅನುಪಾತವು 10:1 ರಿಂದ 18:1 ರ ಒಳಗಿರಬೇಕು.
ಶಿಕ್ಷಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ಸಮಯದ ಬಳಕೆ
ವರದಿಯು ಶಿಕ್ಷಕರ ವಿಷಯ ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 10 ರಿಂದ 15 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ತಾವು ಬೋಧಿಸುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 60 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗಣಿತ ವಿಷಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಅಂಕವು ಶೇಕಡಾ 46 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 2 ರಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಕರು ಮಾತ್ರ ಶೇಕಡಾ 70 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಶಿಕ್ಷಕರು ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಧಿಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಕರು ಸರಾಸರಿ ಶೇಕಡಾ 14 ರಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ಬೋಧನೆಯೇತರ ಕೆಲಸಗಳಾದ ಜನಗಣತಿ, ಚುನಾವಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕಲಿಕಾ ಅವಧಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಮತ್ತು ಘೋಸ್ಟ್ ಶಾಲೆಗಳ ರಹಸ್ಯ
ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7,993 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣ ಶೂನ್ಯವಾಗಿದೆ (Zero Enrolment). ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿದ್ದರೂ ಕಲಿಯಲು ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಇಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ‘ಘೋಸ್ಟ್ ಶಾಲೆಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ 3,812 ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದರೆ, ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ 2,245 ಶಾಲೆಗಳಿವೆ.
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಸೆಕೆಂಡರಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ ಬಿಡುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಡ್ರಾಪ್ಔಟ್ ದರ ಶೇಕಡಾ 11.5 ರಷ್ಟಿದೆ. ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದೆ:
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ: ಶೇಕಡಾ 20
ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ: ಶೇಕಡಾ 18.3
ಕರ್ನಾಟಕ: ಶೇಕಡಾ 18.3
ಅಸ್ಸಾಂ: ಶೇಕಡಾ 17.5
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಿಗಡಾಯಿಸಿದೆ. ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಡ್ರಾಪ್ಔಟ್ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇಕಡಾ 2.98 ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 9.3 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಶೇಕಡಾ 0.52 ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 3.0 ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜಿಡಿಪಿ ಪಾಲು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೋಲಿಕೆ
ಭಾರತವು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಣದ ಪ್ರಮಾಣವು ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಒಟ್ಟು ಜಿಡಿಪಿಯ (GDP) ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 4.6 ರಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಶೇಕಡಾ 5.9 ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶಗಳು ಶೇಕಡಾ 5.4 ರಷ್ಟನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಈ ಹಣಕಾಸಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ.
ಪರಾಖ್ (PARAKH) ಆಧಾರಿತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಪಂಜಾಬ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ತೋರಿವೆ. ಆದರೆ ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿವೆ.
ಸಮಗ್ರ ಸುಧಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯ
ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಈ ಸಮಗ್ರ ವರದಿಯು ದೇಶದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಬೇಕಾದ ಅಮೂಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಕೇವಲ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುವುದರಿಂದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರು ಮತ್ತು ಶೌಚಾಲಯದಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಶಿಕ್ಷಕರ ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯವು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರವು ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಿದೆ.
