ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ (UPI) ವಹಿವಾಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ‘ಚೆಕ್’ (Cheque) ಇಂದಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಸಹಿ ಮಾಡಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಚೆಕ್ ನೀಡುವಾಗ ಸರಿಯಾದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಜೈಲಿಗೂ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು.
ನೆಗೋಷಿಯೇಬಲ್ ಇನ್ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ನ ಸೆಕ್ಷನ್ 138 (Section 138) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆಗುವುದು ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
ಸೆಕ್ಷನ್ 138 ಎಂದರೇನು?
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಈ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮವನ್ನು ತರಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಹಣಕಾಸಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ತೀರಿಸಲು ನೀಡಿದ ಚೆಕ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಂಡರೆ ಅದನ್ನು ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆಗಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು:
ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವಿಲ್ಲದಿರುವುದು (Insufficient Funds).
ಚೆಕ್ ಕ್ಲಿಯರ್ ಆಗುವ ಮೊದಲೇ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು.
ಸಹಿ ತಾಳೆಯಾಗದಿರುವುದು ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳು.
ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಾವತಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು (Stop Payment).
ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ?
ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದ ತಕ್ಷಣ ಅದು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಸ್ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಂತಗಳಿವೆ:
3 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ: ಚೆಕ್ ಮೇಲಿರುವ ದಿನಾಂಕದಿಂದ 3 ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಅದನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.
ರಿಟರ್ನ್ ಮೆಮೊ: ಬ್ಯಾಂಕ್ ಚೆಕ್ ಅನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ ‘ರಿಟರ್ನ್ ಮೆಮೊ’ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಲೀಗಲ್ ನೋಟಿಸ್: ಮೆಮೊ ಬಂದ 30 ದಿನಗಳೊಳಗೆ, ಹಣ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹಣ ನೀಡಬೇಕಾದವರಿಗೆ ವಕೀಲರ ಮೂಲಕ ನೋಟಿಸ್ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು.
15 ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ: ನೋಟಿಸ್ ತಲುಪಿದ 15 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ತಪ್ಪಿದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.
ಶಿಕ್ಷೆ ಎಷ್ಟು ಕಠಿಣ?
ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಸಾಬೀತಾದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬಹುದು:
ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ: ಗರಿಷ್ಠ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸೆರೆವಾಸ.
ದಂಡ: ಚೆಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ದಂಡ.
ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದಂಡ ಎರಡನ್ನೂ ವಿಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕಿದೆ.
ನೀವು ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಜಾಗ್ರತೆಗಳು:
ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಚೆಕ್ ಮಾಡಿ: ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಹಣವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಚೆಕ್ ವಿತರಿಸಿ.
ಖಾಲಿ ಚೆಕ್ ನೀಡಬೇಡಿ: ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಖಾಲಿ ಚೆಕ್ಗಳನ್ನು (Blank Cheques) ಯಾರಿಗೂ ನೀಡುವ ಸಾಹಸ ಮಾಡಬೇಡಿ.
ನೋಟಿಸ್ಗೆ ತಕ್ಷಣ ಸ್ಪಂದಿಸಿ: ಒಂದು ವೇಳೆ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆಗಿ ನೋಟಿಸ್ ಬಂದರೆ, ಅದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸದೆ ಕೂಡಲೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ.
ಕಾನೂನು ಸಲಹೆ: ವಿವಾದ ಉಂಟಾದಾಗ ಪರಿಣತ ವಕೀಲರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಉತ್ತಮ.
ನೆನಪಿಡಿ: ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಅಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಪರಾಧ. ನಿಮ್ಮ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೆಕ್ ನೀಡುವ ಮುನ್ನ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರಿ.
