ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ‘ಅಡಿಕ್ಷನ್’ ಅಥವಾ ಚಟವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಬೆರಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ಗೆ ನಾವು ಅತಿಯಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾದ 4 ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
1. ಡೋಪಮೈನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ರೋಚಕತೆ (The Dopamine Rush)
ನಾವು ಆನ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅಥವಾ ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡಿದಾಗ, ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ‘ಡೋಪಮೈನ್’ ಎಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಮಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಮೆದುಳು ಪದೇ ಪದೇ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಡ್ರಗ್ಸ್ ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಂಬ್ಲಿಂಗ್ಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ.
2. ವಿಜಯದ ಭಾವನೆ (The ‘Hunt’ for a Deal)
ಅನೇಕ ಶಾಪಿಂಗ್ ಸೈಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ‘ಫ್ಲಾಶ್ ಸೇಲ್’, ‘ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳ ಆಫರ್’ ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ “ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಡೀಲ್ ಅನ್ನು ನಾನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು” ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಗೆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದಾಗ, ಗ್ರಾಹಕರು ತಾವು ಯಾವುದೋ ದೊಡ್ಡ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗೆಲುವಿನ ಅನುಭವವೇ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
3. ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಉಪಶಮನ (Retail Therapy)
ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಆತಂಕ, ಖಿನ್ನತೆ ಅಥವಾ ಏಕಾಂಗಿತನದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಹಲವರು ಶಾಪಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವಾಗ ಸಿಗುವ ಆ ಸಣ್ಣ ಸಮಯದ ಗಮನ ಹರಿಸುವಿಕೆ, ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ‘ರೀಟೇಲ್ ಥೆರಪಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ.
4. ಕಾಯುವಿಕೆಯ ಕುತೂಹಲ (The Anticipation Factor)
ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅದು ಬರುವವರೆಗೆ ನಾವು ಕಾಯುವ ಆ ಕಾತರ ಅಥವಾ ಕುತೂಹಲವಿದೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಕೂಡಾ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹಿತವಾದ ಭಾವನೆ. ಪಾರ್ಸೆಲ್ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಬಿಚ್ಚುವಾಗ ಸಿಗುವ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂತೋಷವು, ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಖಕರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯುವಿಕೆಯ ಕುತೂಹಲವೇ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ.
