ನವದೆಹಲಿ:ಗುರುತಿಸಲಾದ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ (ಫುಟ್ಪಾತ್) ನಡೆಯುವ ಹಕ್ಕು ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಸಂಚಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಶುಕ್ರವಾರ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಪಿ. ಎಸ್. ನರಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಅತುಲ್ ಎಸ್. ಚಂದೂರ್ಕರ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು, “ನಡೆಯುವ ಹಕ್ಕು” ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(1)(d) (ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕು), ವಿಧಿ 19(1)(a), 19(1)(b), 19(1)(c) ಮತ್ತು ವಿಧಿ 21 (ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
”ಗುರುತಿಸಲಾದ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನಾಗರಿಕನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಸಂಚಾರಕ್ಕಿಂತ ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ಇರಬೇಕು,” ಎಂದು ಪೀಠವು ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.
ಒಂದು ರಸ್ತೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗಳು, ಪುರಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ಗಳ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ.
ಈ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದರೆ, ನಾಗರಿಕರು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ, ಪರಿಹಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಪೀಠವು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
ಈ ತೀರ್ಪು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನಗರ ಯೋಜನೆ, ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದು ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಫುಟ್ಪಾತ್ಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವಂತೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಿದೆ.
ಅಪಘಾತದ ಹಿನ್ನೆಲೆ:
ದಾರುಣ ಅಪಘಾತವೊಂದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಐದು ವರ್ಷದ ಮಗನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮಣಿಯಾರ್ ಇಲಿಯಾಸ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಶೇಕ್ ರಿಯಾಜ್ ಎಂಬುವವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಸಿವಿಲ್ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ತಂದೆ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಬೆಳಗ್ಗೆ 9 ಗಂಟೆ ಸುಮಾರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಶಾಲೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಲಾರಿಯೊಂದು ಮಗುವಿಗೆ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ತುಳಿದಿತ್ತು. ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಮಗು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿತ್ತು.
”ರಸ್ತೆಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಾವು ಮರುರಚಿಸುವವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವವರೆಗೆ ಇಂತಹ ಅಪಘಾತಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ, ಬಹುಶಃ ಇವುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ,” ಎಂದು ಪೀಠವು ವಿಷಾದದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದೆ.
ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ “ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆ” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.
ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯು ಮೋಟಾರು ಸಾರಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಕಡೆಗಣಿಸಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ಅಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿವೆ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.
”ನಡೆಯುವ ಹಕ್ಕು ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದಂತೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನವು ಇದನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ನಗರ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ‘ವಾಹನಗಳ ಚಕ್ರಗಳು ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿದವು’ (ನಡೆಯುವವರನ್ನು ಮರೆತು ವಾಹನಗಳಿಗೇ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು),” ಎಂದು ಪೀಠವು ಬೇಸರ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.
ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ, ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ, ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ನಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದೆ.
ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 32 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿಯಾಗಿ ಮರು-ಸಂಖ್ಯೆಗೊಳಿಸಿದೆ (Re-numbered) ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಕ್ಷವನ್ನಾಗಿ (Impleaded) ಮಾಡಿದೆ.
ಪರಿಹಾರದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತಂದೆಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು 11,44,628 ರೂ.ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಎರಡು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.
