ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಸಂಜಯ್ ಕರೋಲ್ ಮತ್ತು ವಿಪುಲ್ ಎಂ. ಪಾಂಚೋಲಿ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು ಈ ಮಹತ್ವದ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. 1995ರಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾಗಿದ್ದ ಪ್ರೊಬೇಟ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿ 2022ರಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯು ಕಾಲಮಿತಿ ಮೀರಿದೆ (Time-barred) ಎಂದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಧೀರಜ್ ದತ್ತಾ ಎಂಬುವವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿತು.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ:
ಈ ವಿವಾದವು ಗೌರಿಪ್ರೋವಾ ಸೇನ್ ಎಂಬುವವರಿಗೆ ಅವರ ಪತಿಯಿಂದ ಬಂದ ಆಸ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1989ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗುವ ಮುನ್ನ ಗೌರಿಪ್ರೋವಾ ಅವರು ಜುಲೈ 9, 1989 ರಂದು ಒಂದು ವಿಲ್ (ಮರಣಶಾಸನ) ಬರೆದಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಧೀರಜ್ ದತ್ತಾ ಅವರನ್ನು ಏಕೈಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ (Executor) ಮತ್ತು ಫಲಾನುಭವಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದರು. ಈ ವಿಲ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1995ರಲ್ಲಿ ಧೀರಜ್ ದತ್ತಾ ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರೊಬೇಟ್ ಮಂಜೂರಾಗಿತ್ತು.
ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದತ್ತಾ ಅವರು ಕಂದಾಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತೆ ಬದಲಾವಣೆಗೆ (Mutation proceedings) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ದತ್ತಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನೋಟಿಸ್ಗಳನ್ನು 2013ರಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ತಮಗೆ 2019ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಪ್ರೊಬೇಟ್ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಿತು ಎಂದು ವಾದಿಸಿ, 2022ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 263ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಬೇಟ್ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಕಾಲಮಿತಿ ಮೀರಿದೆ ಎಂದು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಧೀರಜ್ ದತ್ತಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅವಲೋಕನಗಳು:
-
ಆರ್ಟಿಕಲ್ 137ರ ಅನ್ವಯ: ಭಾರತೀಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ (ISA) ಪ್ರೊಬೇಟ್ ನೀಡಲು ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಕಾಲಮಿತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1963ರ ಕಾಲಮಿತಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 137ರ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
-
ರಚನಾತ್ಮಕ ನೋಟಿಸ್ (Constructive Notice): ಖಾತೆ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನೋಟಿಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ‘ರಚನಾತ್ಮಕ ನೋಟಿಸ್’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಪ್ರೊಬೇಟ್ ಆಧರಿಸಿ ಖಾತೆ ಬದಲಾವಣೆ ನೋಟಿಸ್ ಬಂದಾಗ, ಆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಜಾಗೃತರಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ನೋಟಿಸ್ ಬಂದಾಗ, ಅದು ಏಕೆ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ತಾವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಕನಿಷ್ಠ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.
-
ಕಾಲಮಿತಿ 2019ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ: ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ತಮಗೆ 2019ರಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಿತು, ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ 3 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಮಿತಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಖಾತೆ ಬದಲಾವಣೆ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿಯಾದ ದಿನದಿಂದಲೇ ಕಾಲಮಿತಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ 2022ರಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ರದ್ದತಿ ಅರ್ಜಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಲಮಿತಿ ಮೀರಿದ್ದಾಗಿದೆ (Hopelessly time-barred) ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.
ತೀರ್ಪಿನ ಮಹತ್ವ:
ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ವಿಲ್ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರೊಬೇಟ್ ರದ್ದತಿ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಿದೆ. ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತರಾಗದಿದ್ದರೆ, ನಂತರದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಕಾಲಮಿತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
