ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಸೆನ್ಸಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ಕಚೇರಿಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ‘ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ 2024’ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ದರವು (Total Fertility Rate – TFR) ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮಿತಿ (Replacement Threshold) ಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಸರಾಸರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.
1950ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 36 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು, ಆಗ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಗೆ ಸರಾಸರಿ ಆರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಇಂದು ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 145 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದೆ. 2023ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇದೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸರ್ಕಾರಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಫಲವತ್ತತೆ ದರ ಕುಸಿದಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ TFR ಮಿತಿಯಾದ 2.1ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.
’ರಿಪ್ಲೇಸ್ಮೆಂಟ್ ಲೆವೆಲ್’ (Replacement Level) ಎಂದರೇನು?
ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಏರಿಕೆಯಾಗದಂತೆ ಅಥವಾ ಇಳಿಕೆಯಾಗದಂತೆ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡಲು ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಸರಾಸರಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲವತ್ತತೆಯು ಈ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಏರಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ. ಆದರೆ, ಫಲವತ್ತತೆ ದರವು ಮತ್ತೆ 2.15 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗದ ಹೊರತು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕುಸಿತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ‘ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್’ ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇವ್ಯಾಲ್ಯೂಯೇಶನ್ (IHME) ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಂದಿನ 21 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಲಿದೆ, ನಂತರ ತೀವ್ರ ಕುಸಿತ ಕಾಣಲಿದೆ. ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 50 ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಒಂದು ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ, ಫಿನ್ಲೆಂಡ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದೆಹಲಿಯ ಫಲವತ್ತತೆ ದರ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೂ, ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.
ಬಿಹಾರವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಫಲವತ್ತತೆ ದರವನ್ನು (2.9) ಹೊಂದಿದೆ. ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ (2.6), ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ (2.4) ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ (2.3) ಇವೆ. ಈ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ದರ ಹೊಂದಿವೆ.
ಅದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ದೆಹಲಿಯು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ TFR (1.2) ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಇದು ಫಿನ್ಲೆಂಡ್ನ 1.3 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಫಿನ್ನಿಷ್ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ‘yle’ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತತೆ ಮಟ್ಟವು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ TFR 1.3 ಇದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್ನಲ್ಲಿ 1.4 ಹಾಗೂ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ 1.5ರಷ್ಟಿದೆ.
ಟೆಕ್ ಬಿಲಿಯನೇರ್ ಎಲಾನ್ ಮಸ್ಕ್ ಕೂಡ ಈ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. “ಭಾರತದ ಜನನ ದರವು ಮಿತಿಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾವಂತರಲ್ಲಿ ಈ ಕುಸಿತವು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸಂಭವಿಸಿದೆ” ಎಂದು ಮಸ್ಕ್ ‘X’ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
‘ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್’ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆಯ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು: ಸೀಮಿತ ಆದಾಯದ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬೋಧನೆಗಾಗಿ ಒಂದೇ ಮಗುವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸುತ್ತಿವೆ.
ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು 70% ಜನರು ಇದೀಗ ಏಕ-ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ (Nuclear families) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ-ಪೋಷಣೆಯ ಒತ್ತಡ ಪೋಷಕರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಕಡಿಮೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿದೆ.
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯ ಲಭ್ಯತೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದೆ. 2000ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ಆಗಮನದ ನಂತರ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಟಿವಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಣ್ಣ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಜನಪ್ರೇರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
