ನವದೆಹಲಿ: ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಗ್ರತೆಯು ಅರ್ಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಎಷ್ಟು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲದವರನ್ನು ಹೊರಗಿಡುವುದರ ಮೇಲೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಬುಧವಾರ ಹೇಳಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ‘ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ’ (Special Intensive Revision – SIR) ಕ್ರಮವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ.
ಭಾರತದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತಾದ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ನೇತೃತ್ವದ ಪೀಠವು, ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಮೂಲಭೂತವಾದ “ಮೌಲ್ಯಯುತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕು” ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಪಟ್ಟಿಗಳ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮಂಜಸವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
”ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಗ್ರತೆಯು ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಸೇರ್ಪಡೆಯಷ್ಟೇ, ಅನರ್ಹರ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಯ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ” ಎಂದು 124 ಪುಟಗಳ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 324ನೇ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ 1950ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 21(3) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ SIR ಕ್ರಮವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ನಿಖರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಚುನಾವಣಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ “ಮೂಲಭೂತ ಮಹತ್ವ”ದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಆಧಾರಿತ ಆಡಳಿತವು ಚುನಾವಣಾ ಪಟ್ಟಿಯ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. “ಚುನಾವಣೆಗಳ ಸಮಗ್ರತೆಯು ಚುನಾವಣಾ ಪಟ್ಟಿಯ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿರೂಪವು ಆಡಳಿತದ ಬೇರನ್ನೇ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಕೇವಲ ಶಾಸನಬದ್ಧ (Statutory) ಹಕ್ಕೇ ಅಥವಾ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕೇ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆಯ ನಡುವೆ ಈ ತೀರ್ಪು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಸಿಟಿಜನ್ಶಿಪ್ ಆಕ್ಟ್ ಸೆಕ್ಷನ್ 6A ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, 326ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಕೇವಲ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕಲ್ಲ, ಅದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ. 2015ರ ರಾಜಬಾಲ Vs ಹರಿಯಾಣ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿತ್ತು.
ಸಂವಿಧಾನದ 325 ಮತ್ತು 326ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು, ಚುನಾವಣಾ ಪಟ್ಟಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪೀಠ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಗುರುತಿನ ಪುರಾವೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿವಾಸದ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆಯ ದೃಢೀಕರಣದಂತಹ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇವು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ಹೇಳಿದೆ.
ಅರ್ಜಿದಾರರ ವಾದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಈಗಾಗಲೇ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ನಾಗರಿಕತೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಅಸಮಾನವಾದ ನಿರ್ಬಂಧವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಹಲವಾರು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ದೋಷಗಳಿಲ್ಲ. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವರಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ SIR ಕ್ರಮವು ನಿಖರವಾದ ಚುನಾವಣಾ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
