ನೀವು ಎಂದಾದರೂ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಿರಾಮಕ್ಕಾಗಿ ಫೋನ್ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು, ನೋಡನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಕಳೆದಿದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೀರಾ? ಇದು ನಿಮಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಡಿಯೋ… ಹೀಗೆ ನೀವು ನಿರಂತರ ಸ್ಕ್ರೋಲಿಂಗ್ ಎಂಬ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಶಿಸ್ತಿನ ಕೊರತೆಯಲ್ಲ; ಇದರ ಹಿಂದೆ ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಳವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿದೆ. ಕಿರು ವಿಡಿಯೋ ವೇದಿಕೆಗಳು ನಾವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿವೆ. ಇವು ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಡೋಪಮೈನ್ (Dopamine). ಇದು ಪ್ರೇರಣೆ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಮೆದುಳಿನ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ರಾಸಾಯನಿಕ.
ಡೋಪಮೈನ್ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಅದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?
ಡೋಪಮೈನ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ‘ಫೀಲ್ ಗುಡ್’ (Feel good) ರಾಸಾಯನಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಯಾವುದಾದರೂ ಆನಂದದಾಯಕ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿರು ವಿಡಿಯೋಗಳು ಈ ನಿರೀಕ್ಷೆಯ (Anticipation) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ನೀವು ಸ್ಕ್ರೋಲ್ ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ಏನೋ ಹೊಸತು, ತಮಾಷೆಯಾದದ್ದು ಅಥವಾ ಆಘಾತಕಾರಿ ವಿಷಯ ಸಿಗಬಹುದು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ನಿರಂತರ ಪ್ರಚೋದನೆಯು ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳನ್ನು ಆಳವಾದ ಅನುಭವಗಳಿಗಿಂತ ತ್ವರಿತ ಪ್ರತಿಫಲಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವಂತೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಕಿರು ವಿಡಿಯೋಗಳು ಏಕೆ ವ್ಯಸನಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ?
ತ್ವರಿತ ತೃಪ್ತಿ: ಈ ವಿಡಿಯೋಗಳು ನಿಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇಸರವೆನಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ನೀವು ಸ್ಕ್ರೋಲ್ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ.
ಅನಿರೀಕ್ಷಿತತೆ (Unpredictability): ಮುಂದಿನ ವಿಡಿಯೋ ಏನಿರಬಹುದು ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕುತೂಹಲವೇ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಕ್ರೋಲಿಂಗ್: ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿಲುಗಡೆಯ ಬಿಂದು ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಮೆದುಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು (Dopamine hit) ಹುಡುಕುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಗಮನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ
ಕಿರು ವಿಡಿಯೋಗಳ ವ್ಯಸನದಿಂದಾಗುವ ದೊಡ್ಡ ತೊಂದರೆಯೆಂದರೆ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಅವಧಿ (Attention Span) ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು. ವೇಗದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡ ಮೆದುಳಿಗೆ ಪುಸ್ತಕ ಓದುವುದು ಅಥವಾ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವೆನಿಸಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ಕೆಲಸ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಮೆದುಳು ಬೇಗನೆ ಬೇಸರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ನಿರಂತರವಾದ ಈ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿಜ ಜೀವನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಷಣಗಳು ನೀರಸವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು.
ಮೆದುಳಿಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಿಗದೆ ಮಾನಸಿಕ ಆಯಾಸ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಇದು ನಿಮ್ಮ ನಿದ್ರೆ, ಮೂಡ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.
ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?
ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೀವು ಈ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು:
ಜಾಗೃತಿ: ನೀವು ಏಕೆ ಫೋನ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ (ಬೇಸರದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡದಿಂದಲೋ?).
ತಡೆಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ: ಕೆಲಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫೋನ್ ದೂರವಿಡಿ ಅಥವಾ ಆಪ್ಗಳಿಗೆ ಸಮಯದ ಮಿತಿ (Time limits) ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ.
ಪರ್ಯಾಯ ಅಭ್ಯಾಸ: ಸ್ಕ್ರೋಲಿಂಗ್ ಬದಲಿಗೆ ಓದುವುದು ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಿ.
ತೀರ್ಮಾನ:
ಕಿರು ವಿಡಿಯೋಗಳು ಕೆಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಮೂಲಕ ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ನೀವು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
