ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನೂ ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ಕನಸುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯೆಂದರೆ, ನಾವು ಎಚ್ಚರವಾದ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಕನಸಿನ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಕನಸುಗಳು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ?
ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆನಪುಗಳು, ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಕನಸುಗಳು ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಿದ್ರೆಯ ‘ಆರ್.ಇ.ಎಂ’ (REM – Rapid Eye Movement) ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವಷ್ಟೇ ಚುರುಕಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಭಾವನೆಗಳ ಪಾತ್ರ: ಮೆದುಳಿನ ‘ಅಮಿಗ್ಡಾಲಾ’ (Amygdala) ಎಂಬ ಭಾಗವು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಭಯ, ಉತ್ಸಾಹ ಅಥವಾ ಆತಂಕದಂತಹ ತೀವ್ರ ಭಾವನೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ತರ್ಕದ ಕೊರತೆ: ಕನಸುಗಳು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಥವಾ अतರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಾಣಲು ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ತರ್ಕಬದ್ಧ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೆದುಳಿನ ‘ಪ್ರೀಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್’ ಭಾಗವು ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಕನಸುಗಳು ಮರೆತುಹೋಗಲು ಕಾರಣವೇನು?
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಸರಾಸರಿ 4 ರಿಂದ 6 ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಎಚ್ಚರವಾದ ತಕ್ಷಣ ಅವು ಮಾಯವಾಗಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿವೆ:
ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆ: ನಿದ್ರೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ‘ನೊರ್ಪಿನೆಫ್ರಿನ್’ (Norepinephrine) ಎಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕದ ಮಟ್ಟ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕವು ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೆದುಳು ಕನಸುಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ (Long-term memory) ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ: ನೆನಪುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೆದುಳಿನ ‘ಹಿಪ್ಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್’ ಭಾಗವು ಕನಸು ಕಾಣುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕನಸಿನ ವಿವರಗಳು ಮಸುಕಾಗುತ್ತವೆ.
ಕನಸಿನ ಪ್ರಯೋಜನವೇನು?
ಕನಸುಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲ. ಅವು ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮೆದುಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ನಾವು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಮಾತ್ರ ವಿಶ್ರಮಿಸದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಕನಸುಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ.
