ಬೆಂಗಳೂರು: ಮಾನವ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ‘ಕನಸು’ ಕೂಡ ಒಂದು. ರಾತ್ರಿ ಮಲಗಿದಾಗ ಕಾಣುವ ಆ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಲೋಕ, ವಿಚಿತ್ರ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳ ಹಿಂದೆ ದೊಡ್ಡ ವಿಜ್ಞಾನವೇ ಅಡಗಿದೆ. ನಾವು ಕನಸುಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಎದ್ದ ತಕ್ಷಣ ಅವುಗಳನ್ನು ಮರೆಯಲು ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕನಸುಗಳ ಹಿಂದಿದೆ ‘REM’ ರಹಸ್ಯ
ನಮ್ಮ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ‘ರ್ಯಾಪಿಡ್ ಐ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್’ (REM) ಎಂಬ ಹಂತವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೆದುಳಿನ ‘ಹಿಪ್ಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್’ ಭಾಗವು ದಿನವಿಡೀ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿದರೆ, ‘ಅಮಿಗ್ಡಾಲಾ’ ಎಂಬ ಭಾಗವು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಯ, ಆತಂಕ ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ಸಂತೋಷದಂತಹ ಭಾವನೆಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮೆದುಳು ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಈ ‘ಕನಸುಗಳು’ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಕನಸುಗಳು ಮರೆತು ಹೋಗಲು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಆಟ ಕಾರಣ!
ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ನಾವು ಕಂಡ ಸುಂದರ ಕನಸು ಎದ್ದ ತಕ್ಷಣ ನೆನಪಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ‘ನಾರ್ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್’ (Norepinephrine) ಎಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕದ ಕೊರತೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.
ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ: ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬೇಕು. ಆದರೆ ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಮೆದುಳು ಕನಸುಗಳನ್ನು ‘ಸೇವ್’ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ: ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದ ಕಾರಣ, ಕನಸುಗಳು ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನೆನಪುಗಳಾಗಿ ಉಳಿದು ನಂತರ ಅಳಿಸಿಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಯಾವ ಕನಸುಗಳು ನೆನಪಿರುತ್ತವೆ?
ಎಲ್ಲಾ ಕನಸುಗಳು ಮರೆತು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕನಸುಗಳು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ:
ನೇರ ಎಚ್ಚರ: ನೀವು REM ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಾದರೆ ಆ ಕನಸು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆನಪಿರುತ್ತದೆ.
ತೀವ್ರ ಭಾವನೆ: ಭಯಾನಕ ಅಥವಾ ಅತೀವ ಸಂತೋಷ ನೀಡುವ ಕನಸುಗಳು ಅಮಿಗ್ಡಾಲಾವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದರಿಂದ ಅವು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೆನಪಿರುತ್ತವೆ.
ಸಮಯದ ಮಿತಿ: ಎದ್ದ 5 ರಿಂದ 10 ನಿಮಿಷಗಳ ಒಳಗೆ ಕನಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಬರೆದಿಡದಿದ್ದರೆ ಅದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಕನಸುಗಳಿಗೂ ಇದೆ ಪ್ರಯೋಜನ!
ಕನಸುಗಳು ಕೇವಲ ಭ್ರಮೆಗಳಲ್ಲ. ಅವು ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಸರಿಸುವ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ದೈನಂದಿನ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ಮೆದುಳಿಗೆ ‘ರಿಲ್ಯಾಕ್ಸ್’ ನೀಡಲು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅವಶ್ಯಕ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಕನಸು ಎಂಬುದು ಮೆದುಳು ನಡೆಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ‘ಸಿನಿಮಾ’. ಅದನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಎದ್ದ ತಕ್ಷಣ ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
