ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದು, ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಕರಣದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡದಂತೆ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ.
ಆರೋಪಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದೋಷಾರೋಪಣೆ (Charges) ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಲಭ್ಯವಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ಆದೇಶ ನೀಡಿದೆ. ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಕರಣವೊಂದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದು, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ “ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒತ್ತಡ, ಕಳಂಕ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗೆ” ತಳ್ಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಸಂಜಯ್ ಕರೋಲ್ ಮತ್ತು ಎನ್. ಕೋಟೀಶ್ವರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಪೀಠ ಹೇಳಿದೆ.
ಬುಧವಾರ ಲಭ್ಯವಾದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಪೀಠವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ:
೧. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಬಾರದು:
“ಕಾನೂನಿನ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆಯು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ; ಅದೇನೆಂದರೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದರೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಸ್ವತಃ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು,” ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ “ನೈಜ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಅವರ ಆತಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ಭಾರದ” ಜೊತೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದಿದೆ.
೨. ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಸ್ ಬೇಡ:
ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಔಪಚಾರಿಕ ಅಥವಾ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯ ಕ್ರಮವಾಗಬಾರದು. ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ನಡೆದಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರಕ ಅಂಶಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆರೋಪಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ (Discharge) “ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ” ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಇರಬೇಕು. ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಡಿಲಿಕೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದೊಂದು ಅಗತ್ಯ ಸುರಕ್ಷಾ ಕವಚ ಎಂದು ಪೀಠ ಹೇಳಿದೆ.
೩. ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ:
ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳೇ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮುಖವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ತೋರುವ ನಿಷ್ಠೆ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಇಡೀ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾನವೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ:
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಪಂ (Vyapam) ಹಗರಣವನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆದ ವೈದ್ಯ ಆನಂದ್ ರೈ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ೨೦೨೨ರ ಘಟನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ (ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ) ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ.
ತನಿಖೆಯ ವೇಳೆ ದಾಖಲಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಜಾತಿ ನಿಂದನೆ ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವಮಾನಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ೨೦೨೫ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಆನಂದ್ ರೈ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದರು.
ತೀರ್ಪಿನ ಸಾರಾಂಶ:
ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನಾಗಿದ್ದರೂ, ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಪೂರೈಕೆಯಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ಪೀಠವು, ಐಪಿಸಿ (IPC) ಅಡಿಯ ಇತರೆ ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವಂತೆ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
