ಉಪವಾಸವನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಸ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವು ಈಗ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಪ್ರಬಲ ಸಾಧನವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದೇಹವು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು, ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು (Repair) ಮತ್ತು ಮರುಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುವುದು
ಪತಂಜಲಿ ಆಯುರ್ವೇದದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಸ್ವಾಮಿ ರಾಮದೇವ್ ಅವರು ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿಡಿಯೋವೊಂದರಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವು ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
“ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಪದೇ ಪದೇ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತೇವೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಮ್ಮ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ನಿರಂತರ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯು ದೇಹವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಜೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ದೇಹದ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ (Repair work) ಶಕ್ತಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಉಪವಾಸವು ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವಿರಾಮ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ದೇಹವು ಗುಣಮುಖವಾಗುವುದು (Healing), ವಿಷಮುಕ್ತವಾಗುವುದು (Detoxification) ಮತ್ತು ಕೋಶಗಳ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಸ್ವಾಮಿ ರಾಮದೇವ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಉಪವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಹವು ತಾಜಾ ಆಹಾರದ ಬದಲಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು (Metabolism) ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ದೈಹಿಕ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಉಪವಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
1. ರಕ್ತದ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಸುಧಾರಣೆ
ಉಪವಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದರೆ ರಕ್ತದ ಸಕ್ಕರೆಯ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ. ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ಅತಿಯಾದ ಸೇವನೆಯು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕೆ (Insulin resistance) ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದು ಟೈಪ್ 2 ಮಧುಮೇಹದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್, ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್’ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉಪವಾಸವು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
2. ತೂಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬು ಇಳಿಸಲು ಸಹಕಾರಿ
ಉಪವಾಸವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಸುಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ದೇಹವು ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಬದಲಿಗೆ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಡಯಟ್ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ತೂಕ ಇಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
3. ಉರಿಯೂತ (Inflammation) ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಅಪಾಯ ಕಡಿತ
ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉರಿಯೂತವು ಹೃದ್ರೋಗ, ಸಂಧಿವಾತ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಕಾರಿ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ‘ಏಜಿಂಗ್ ರಿಸರ್ಚ್ ರಿವ್ಯೂಸ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉಪವಾಸವು ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಉರಿಯೂತದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇದು ಅಂಗಾಂಗಗಳು, ಕೀಲುಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
4. ಕೋಶಗಳ ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ‘ಆಟೋಫಜಿ’ (Autophagy)
ಉಪವಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ‘ಆಟೋಫಜಿ’. ಇದು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ದೇಹದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವಯಸ್ಸಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಥವಾ ಹೃದ್ರೋಗದಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
5. ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕರುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯ
ಅತಿಯಾದ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯು ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬರ, ಆಮ್ಲೀಯತೆ (Acidity) ಮತ್ತು ಮಲಬದ್ಧತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಉಪವಾಸವು ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಕರುಳಿನ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಕರುಳು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
6. ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲನ
ಉಪವಾಸವು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕವಲ್ಲ, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಉಪವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಉತ್ತಮ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮೆದುಳಿನ ಉರಿಯೂತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಮಾತು
ಉಪವಾಸವು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (Eating disorders) ಇರುವವರು, ತೀವ್ರ ಮಧುಮೇಹ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುವವರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಯಾವಾಗಲೂ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಮಿತವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ದೇಹದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
