ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡ ಮಾಲ್ಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ (QR Code) ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್ ನಂಬರ್ ಬಳಸಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಈ ಯುನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಅಥವಾ ‘UPI’ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ನಾವು ಮೊಬೈಲ್ನಲ್ಲಿ ‘Send’ ಬಟನ್ ಒತ್ತಿದ ತಕ್ಷಣ, ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಬಿಡುವುದರೊಳಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಿಂದ ಹಣ ಮತ್ತೊಂದು ಖಾತೆಗೆ ಹೇಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ? ಇದರ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಯಾವುದು? ಇಲ್ಲಿದೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ.
UPI ಎಂದರೇನು? ಇದರ ಸೂತ್ರಧಾರ ಯಾರು?
UPI ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದು NPCI (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ). ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಸಂಘದ (IBA) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ IMPS (ಇಮ್ಮಿಡಿಯೇಟ್ ಪೇಮೆಂಟ್ ಸರ್ವಿಸ್) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸುಧಾರಿತ ರೂಪವೇ UPI. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ಐಎಫ್ಎಸ್ಸಿ (IFSC) ಕೋಡ್ಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಒಂದು VPA (ವರ್ಚುವಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ ಅಡ್ರೆಸ್) ಅಂದರೆ ನಿಮ್ಮ xyz@upi ಐಡಿ ಮೂಲಕವೇ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ 5 ಹಂತಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ:
ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್ ಆಪ್ (PhonePe, Google Pay, ಅಥವಾ Paytm) ಮೂಲಕ ಹಣ ಕಳುಹಿಸಿದಾಗ ಬ್ಯಾಕ್ಎಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ:
ಸಂದೇಶ ರವಾನೆ (API ಟ್ರಿಗರ್): ನೀವು ಯುಪಿಐ ಪಿನ್ (UPI PIN) ನಮೂದಿಸಿ ಓಕೆ ಎಂದ ತಕ್ಷಣ, ನಿಮ್ಮ ಆಪ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ‘ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್’ (API) ಮೂಲಕ ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ.
NPCI ಕೇಂದ್ರ ಸ್ವಿಚ್ (Central Switch): ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ NPCI ನ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ವರ್ಗೆ ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸರ್ವರ್ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸ್ವೀಕೃತಿದಾರರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪತ್ತೆ: ಹಣ ಯಾರಿಗೆ ತಲುಪಬೇಕೋ ಅವರ UPI ಐಡಿ ಯಾವ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು NPCI ಸೆಕೆಂಡಿನ ನೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಆ ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಸರ್ವರ್ಗೆ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಖಾತೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದನೆ: ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಇರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹಣ ಕಡಿತ (Debited) ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅತ್ತ ಹಣ ಪಡೆಯುವವರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೆ ಹಣವನ್ನು ಜಮೆ (Credited) ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಯಶಸ್ವಿ ಸಂದೇಶ (Notification): ಎರಡೂ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಂದ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ಸಿಕ್ಕ ತಕ್ಷಣ NPCI ಮೂಲಕ ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮೇಲೆ “Payment Successful” ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಇಡೀ ಜಟಿಲವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೇವಲ 2 ರಿಂದ 3 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅದ್ಭುತ.
ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಇರಲಿ ಆದ್ಯತೆ: 2-ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಅಥೆಂಟಿಕೇಶನ್
UPI ಇಷ್ಟೊಂದು ವೇಗವಾಗಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ‘ಟು-ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಅಥೆಂಟಿಕೇಶನ್’ (2-Factor Authentication) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿರುವ ಸಿಮ್ ಕಾರ್ಡ್ (SIM Card) ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್ನಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕು (ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಬೈಂಡಿಂಗ್). ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಿರುವ ರಹಸ್ಯ ಯುಪಿಐ ಪಿನ್ (UPI PIN) ಸಂಖ್ಯೆ. ಇವೆರಡೂ ಸೇರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಹಿವಾಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಶ್ವದ ಹಲವು ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶಗಳೂ ಸಹ ಭಾರತದ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾಗಿದ್ದು, ಸಿಂಗಾಪುರ, ಯುಎಇ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಭಾರತದ UPI ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.
