2015 ರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2,497 ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 4,536 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 82% ರಷ್ಟು ಭಾರಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೈವಾಹಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು 3,900 ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಿತ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2022 ರಲ್ಲಿ ಈ ಟ್ರೆಂಡ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಲ್ಟಾ ಆಗಿದೆ.
ಅಂದಿನಿಂದ, ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ (NCRB) ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2024 ರಲ್ಲಿ ಸತತ ಮೂರನೇ ವರ್ಷವೂ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಿತ ಒಟ್ಟು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪುರುಷರೇ ಇದ್ದಾರೆ.
2024 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಒಟ್ಟು 8,524 ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಿತ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ, 4,536 (53%) ಪುರುಷರು, 3,986 (46%) ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಮತ್ತೊಂದು ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿ 100 ಜನರಲ್ಲಿ 53 ಪುರುಷರಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 47 ಆಗಿದೆ. 2015 ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ 2015 ರಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು 61% ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಪಾಲು 39% ಇತ್ತು. ಆದರೆ, 2023 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2024 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ವೈವಾಹಿಕ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗವಾರು ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕುಸಿದಿವೆ.
ಯುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ವಯಸ್ಸಾದ ಪುರುಷರು: ಭಾರತದ ಮದುವೆ-ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ವೈವಾಹಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. 2024 ರಲ್ಲಿ, ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು (67.6%) ಭಾಗ ಯುವತಿಯರು 30 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ, ಬಹುಪಾಲು (53%) ಜನ 30 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ 30 ರಿಂದ 45 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ವಯೋಮಾನದವರೇ 40% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದಾರೆ.
ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಟ್ಟಾರೆ ವೈವಾಹಿಕ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮೀರಿದ್ದರೂ, 18 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮತ್ತು 18-30 ವರ್ಷದ ವಯೋಮಾನದವರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ವಯೋಮಾನದಲ್ಲಿ 2,695 ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದರೆ, ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ 2,137 ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ, 30 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ವಯೋಮಾನದವರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ (2,399) ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ (1,291) ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿದೆ.
2024 ರಲ್ಲಿ, ವೈವಾಹಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 23 ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 12 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 11 ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.
ಪುರುಷರಲ್ಲಿ, ದಿನಕ್ಕೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಇಂತಹ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ 5 ಸಾವುಗಳು 30 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ, 6 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವುಗಳು 30 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಸಾವುಗಳು ಯುವ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ: ದಿನಕ್ಕೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುವ 11 ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7 ಯುವತಿಯರು 30 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರೆ, 30 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 4 ಆಗಿದೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ, 2019-24 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೈವಾಹಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ (24,335) ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು (24,526) ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ 2019 ಮತ್ತು 2021 ರ ನಡುವೆ ಮಹಿಳಾ ಸಾವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದೇ ಆಗಿದೆ.
ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣಗಳೇನು?
NCRB ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ: ಮದುವೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗದಿರುವುದು/ತೊಂದರೆಗಳು, ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧಗಳು, ವಿಚ್ಛೇದನ ಮತ್ತು ‘ಇತರ’ ಕಾರಣಗಳು. 2024 ರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು 1,634 ವೈವಾಹಿಕ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳನ್ನು ‘ಇತರ’ ಕಾರಣಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 2019 ಮತ್ತು 2024 ರ ನಡುವೆ, ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು 38,844 ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ – ಇದರಲ್ಲಿ 18,359 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 20,485 ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ.
2024 ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ 8,524 ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲು (3,052) ‘ಮದುವೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗದಿರುವಿಕೆ’ (Non-settlement of marriage) ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 1,966 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1,086 ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. 2024 ರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಒಟ್ಟು ವೈವಾಹಿಕ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 43% ಸಾವುಗಳು ಮದುವೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
2024 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೈವಾಹಿಕ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿರುವ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಮದುವೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲೂ (764 ಪ್ರಕರಣಗಳು) ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2024 ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರಣದಿಂದ 394 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 370 ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದು, ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವುಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ 421 ಸಾವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
2024 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಕಿರುಕುಳದಿಂದಾಗಿ ಒಟ್ಟು 1,693 ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 1,360 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು 333 ಪುರುಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ 553 ಪ್ರಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ (ಇದರಲ್ಲಿ 448 ಮಹಿಳೆಯರು) ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ‘ವರದಕ್ಷಿಣೆ’ ಮಾತ್ರ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ಏಕೈಕ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ವೈವಾಹಿಕ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು 2024 ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಒಟ್ಟು ವೈವಾಹಿಕ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು (34%) ಇದ್ದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾವಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧಗಳು 2024 ರಲ್ಲಿ 1,624 ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದನ (Divorce) ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 521 ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಲಿಂಕ್ ಆದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (317 ಪ್ರಕರಣಗಳು, ಇದರಲ್ಲಿ 187 ಪುರುಷರು) ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ (105 ಪ್ರಕರಣಗಳು, ಇದರಲ್ಲಿ 76 ಪುರುಷರು) ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ಕೇವಲ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು 2024 ರಲ್ಲಿ 1,931 ಸಾವುಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೊತ್ತದ ಸುಮಾರು 23% ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 1,000 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ: ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ (918), ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (870), ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (780) ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್ (594). ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ದೇಶದ ಸುಮಾರು 60% ರಷ್ಟು (5,093 ಸಾವುಗಳು) ವೈವಾಹಿಕ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.
ಒಂದು ದಶಕದ ಹಿಂದೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿ 10 ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ 6 ಮಹಿಳೆಯರದ್ದಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ 2024 ರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯಿದ್ದರೂ, ಪುರುಷರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ NCRB ದಾಖಲಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಆತಂಕಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
