ಬೆಂಗಳೂರು: ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ, ವ್ಯವಹಾರ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕರು ಇಂದಿಗೂ ಚೆಕ್ಗಳ (Cheques) ಮೂಲಕವೇ ಹಣದ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ (Cheque Bounce) ಆದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಜೈಲು ಪಾಲಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಗಂಭೀರ ಕಾನೂನು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು!
ಹಾಗಾದರೆ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಈ ಬಗ್ಗೆ ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ? ಎಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಎಂದರೇನು? ಯಾಕಾಗುತ್ತೆ?
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ನೀಡಿದ ಚೆಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ‘ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಹಣ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು (Insufficient Funds). ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ‘ನೆಗೋಷಿಯೇಬಲ್ ಇನ್ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್, 1881’ ರ (Negotiable Instruments Act) ಸೆಕ್ಷನ್ 138 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ತಿಳಿದೂ ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಬೌನ್ಸ್ ಆಗುವ ಚೆಕ್ ನೀಡುವುದು ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.
ನೇರವಾಗಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ?
ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದ ತಕ್ಷಣ ಯಾರನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಆರೋಪಿಗೆ:
ಗರಿಷ್ಠ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ
ಚೆಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೊತ್ತದ ಎರಡರಷ್ಟು ದಂಡ, ಅಥವಾ
ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದಂಡ ಎರಡನ್ನೂ ವಿಧಿಸಬಹುದು.
ಆದರೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಹಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಕೊಡಿಸುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ?
ಲೀಗಲ್ ನೋಟಿಸ್: ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದ ತಕ್ಷಣ, ಹಣ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮೊದಲು ವಕೀಲರ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
15 ದಿನಗಳ ಗಡುವು: ನೋಟಿಸ್ ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ಹಣ ಪಾವತಿಸಲು ಚೆಕ್ ನೀಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ 15 ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ಇರುತ್ತದೆ.
ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರುವುದು: ಈ 15 ದಿನಗಳ ಒಳಗೆ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕರಣವು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರುತ್ತದೆ.
ಗಮನಿಸಿ: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪದೇ ಪದೇ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಣ ನೀಡದೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಕೋರ್ಟ್ ನೋಟಿಸ್ಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸದಿದ್ದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಠಿಣ ನಿಲುವು ತಳೆದು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬಹುದು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳುವುದೇನು?
ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಕೋರ್ಟ್ನ ಹೊರಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜಿ ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪಾರಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೂಡ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು: ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆಗುವುದನ್ನು ಲಘುವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಡಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ತಪ್ಪು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಅಪರಾಧವೂ ಹೌದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಚೆಕ್ ನೀಡುವ ಮುನ್ನ ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಇರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಜಾಣತನ.
