ನಿದ್ರೆಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾವು ಅದ್ಭುತವಾದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಇನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಯಾನಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ನಮ್ಮ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಎಚ್ಚರವಾದ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಂಡ ಕನಸಿನ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಇಂತಹ ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಸಲಿಗೆ, ನಾವು ಕನಸನ್ನು ಏಕೆ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೆಲವು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಕನಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು:
ಮೆದುಳಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆ: ನಾವು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ‘ನೋರ್ಪೈನೆಫ್ರಿನ್’ (Norepinephrine) ಎಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕದ ಮಟ್ಟವು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕವು ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ನಿದ್ರೆಯ ಆಳವಾದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕದ ಕೊರತೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಮೆದುಳಿಗೆ ಕನಸಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ‘ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸ್ಮೃತಿ’ಯಾಗಿ (Long-term memory) ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ನಿದ್ರೆಯ ಹಂತಗಳು (REM Sleep): ನಾವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕನಸು ಕಾಣುವುದು ‘REM’ (Rapid Eye Movement) ಎಂಬ ನಿದ್ರೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೆದುಳಿನ ಭಾಗವಾದ ‘ಹಿಪ್ಪೊಕ್ಯಾಂಪಸ್’ (Hippocampus) ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಕನಸಿನ ಮಾಹಿತಿ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಅನಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯ ವಿಲೇವಾರಿ: ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ದಿನವಿಡೀ ನಾವು ಪಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮೆದುಳಿಗೆ ಕಷ್ಟ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕನಸುಗಳು ಕೇವಲ ಮೆದುಳು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ (Brain cleaning) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಅನಗತ್ಯವಾದ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಹೀನವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮೆದುಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅಳಿಸಿಹಾಕುತ್ತದೆ.
ಗಮನದ ಕೊರತೆ: ಎಚ್ಚರಾದ ತಕ್ಷಣ ನಾವು ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗುತ್ತೇವೆ. ಮೆದುಳಿನ ಗಮನವು ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದತ್ತ ಹರಿದಾಗ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕನಸಿನ ತುಣುಕುಗಳು ಅಳಿಸಿಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿಮಗೆ ಕಂಡ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೆ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದ ತಕ್ಷಣ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಏಳುವ ಮುನ್ನ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕನಸನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿ. ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಕನಸನ್ನು ಒಂದು ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, ನಿಮ್ಮ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ತಜ್ಞರು.
