ಪೊಲೀಸರು ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭವಿರಲಿ, ನಾವು ಗಮನಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಆರೋಪಿಗಳ ಮುಖಕ್ಕೆ ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿರುವುದು ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಖವನ್ನು ‘ಬ್ಲರ್’ (Blur) ಮಾಡಿರುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಇದು ಯಾಕೆ ಎಂಬ ಕುತೂಹಲವಿರುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ಬಲವಾದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೇ?
ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಅಸಲಿ ಕಾರಣಗಳ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:
ಗುರುತು ಪತ್ತೆ ಪರೇಡ್ (TIP) ಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಿರಲಿ
ಅಪರಾಧ ನಡೆದಾಗ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಆರೋಪಿಯನ್ನು ನೋಡಿರುತ್ತಾರೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆರೋಪಿಯ ಮುಖ ಮೊದಲೇ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗವಾದರೆ, ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಆ ಫೋಟೋ ನೋಡಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ತನಿಖೆಯ ನೈಜತೆಯನ್ನು ಕುಂದಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವ ‘ಗುರುತು ಪತ್ತೆ ಪರೇಡ್’ (Test Identification Parade) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿರಲಿ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮುಖವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ ಗೌರವ
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲತತ್ವದ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಸಾಬೀತಾಗುವವರೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೇವಲ ‘ಆರೋಪಿ’ ಮಾತ್ರ, ‘ಅಪರಾಧಿ’ಯಲ್ಲ. ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಾದ ತಕ್ಷಣ ಮುಖ ತೋರಿಸುವುದು ಆತನ ಘನತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ಆತ ನಿರಪರಾಧಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾದರೆ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಆಗಿರುವ ಮಾನಹಾನಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ
ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪರೇಡ್ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಲವು ಬಾರಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಪೊಲೀಸರ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ತನಿಖಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುರುತನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವುದು ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ನಿರಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ
ತನಿಖೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅನುಮಾನವಿದ್ದರೂ, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯವರೇ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಮುಖ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದರೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನ ಹಾಳಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದು ಈ ನಿಯಮದ ಹಿಂದಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ.
